Zapalenie trzustki (pankreatytis) – patofizjologia w skrócie
Stan zapalny trzustki → uwalnianie enzymów trawiennych w tkance trzustki i do krwiobiegu → obrzęk, ból, zapalenie tłuszczu (steatitis), niedotlenienie, SIRS (systemowe zapalenie), szok. Objawy: ból brzucha (modlitwa/pozja frontowa), wymioty, biegunka, odwodnienie, apatia, gorączka/hipotermia.
Nie ma jednego "leku na trzustkę" – leczenie jest symptomatyczne, wspomagające, dostosowane do ciężkości (łagodna vs nekrotyzująca). Hospitalizacja i płynoterapia to podstawa.
1. Kontrola bólu – fundament leczenia
Ból hamuje apetyt, mobilizację, wzmacnia stres. Opioidy to złoty standard:
- Metadon (0,1–0,3 mg/kg SC/IV co 4–6 h) – silny, długodziałający, mniejsze ryzyko depresji oddechowej.
- Fentanyl (plaster transdermalny 25–100 µg/h) – ciągła analgezja, bezpieczny, ale opóźniony start (12 h). Pies nie może gryźć plastra!
- Buprenorfina (0,01–0,02 mg/kg BV/SC co 6–8 h) – do bólu umiarkowanego.
- Tramadol (2–5 mg/kg PO co 8 h) – słabszy, uzupełniający,爭议 o wchłanianiu u psów.
- Lidokaina (CRI 25–50 µg/kg/min IV) – przy silnym bólu brzusznej/nekrotyzującej pankreatytycie – działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne, poprawia perfuzję trzustki.
2. Przeciwwymiotne i ochrona śluzówki GI
- Maropitant (Cerenia) 1 mg/kg SC/IV/PO co 24 h – złoty standard: antagonista NK-1, silnie przeciwzmęczowe, centralnie i obwodowo. Bezpieczne.
- Ondansetron (0,1–0,2 mg/kg IV co 8–12 h) – antagonist 5-HT3, dobre przy chemioterapii, tu uzupełniająco.
- Metoklopramid (0,1–0,2 mg/kg SC/IV co 6–8 h lub CRI) – prokinetyk + przeciwzmęczowy (centralny D2). Uwaga: może wywołać dyskinezę.
- Ranitydyna / famotydyna (blokery H2) lub omeprazol (IPP) – ochrona przed wrzodami stresowymi. Omeprazol 0,5–1 mg/kg PO/IV co 24 h – silniejszy.
3. Płynoterapia i elektrolity – ratowanie życia
- Krystalloidy (Ringer z laktonem, NaCl 0,9%) – nawożenie, korekcja odwodnienia, perfuzja nerek.
- Koloidy (hydroksyetyloskroza, gelatiny) – przy hipoalbuminemii (< 2,0 g/dL) lub szoku.
- Potas: hipokalemia częsta (wymioty, biegunka, alkalozja). KCl do płynów (max 0,5 mmol/kg/h) – monitoruj EKG.
- Glukoza – przy hipoglikemii (częste u szczeniaków, małych ras, po długim poście).
- Plazma świeża zamrożona (FP) – przy nekrotyzującej pankreatytycie: inhibitory proteaz, czynniki krzepnięcia, albumina. Dawka 10–20 ml/kg.
4. Antybiotyki – tylko przy uzasadnieniu
Pankreatytis to stan aseptyczny. Antybiotyki nie są rutynowe. Wskazania:
- Neutropenia (< 3000/µL) lub leukocytoza z przesunięciem w lewo + gorączka → translokacja bakterii z jelit (sepsa).
- Cholangitis, infekcja dróg żółciowych (współistnienie).
- Pierwszoliniowy wybór: amoksycylina z kwasem klawulanowym (20 mg/kg IV co 8 h) + metronidazol (10–15 mg/kg IV co 12 h) – pokrywa Gram+ i anaeroby. Alternatywa: enrofleksacyna (5 mg/kg IV co 24 h) + metronidazol.
5. Dieta – kiedy i jak?
- Dawno zalecano "odżywianie zerowe" (NPO) 24–72 h. Obecnie: wczesne odżywianie enteralne (w ciągu 24–48 h) poprawia wynik – hamuje translokację bakterii, trzyma willki.
- Dieta niskotłuszczowa (< 10% suchej masy tłuszczu), wysoko trawna: kurczak ugotowany + ryż, dedykowane karmy weterynaryjne (Hill's i/d Low Fat, Royal Canin Gastrointestinal Low Fat, Purina EN Low Fat).
- Sonda nosowo-jelitowa (NE) jeśli pies nie je samodzielnie po 48 h.
Monitoring i prognoza
Codziennie: morfologia, biochemia (lipaza, amylaza, CRP, albumina, elektrolity, glikemia, parametry wątrobowe, krzepność), USG trzustki. Prognoza zależy od ciężkości (skala CIPI, PANCREAS score) – łagodna: dobra, ciężka/nekrotyzująca: ostre zagrożenie życia (śmiertelność 30–50%).