Czym jest Ursodiol?
Ursodiol (UDCA – kwas ursodeoksycholowy) to naturalny kwas żółciowy (u niedźwiedzi w dużej stężeniu, u ludzi/psów/kotów – śladowe). W medycynie weterynaryjnej stosowany **off-label** (poza rejestracją) – standardem w hepatologii. Wymaga recepty weterynaryjnej.
Wskazania – choroby wątroby i dróg żółciowych
- Przewlekłe zapalenie wątroby (chroniczne hepatitis) – idiopatyczne, autoimmunologiczne, toksyczne, miedziane (Bedlington, Doberman, Labrador, Westie).
- Choroba zatokowa wątroby (cholangitis/cholangiohepatitis) – u kotów częsta, u psów rzadsza.
- Kamienie żółciowe z cholesterolu – rozpuszczanie (tylko kamienie czysto cholesterinowe, rzadkie u psów).
- Zatorowość żółciowa (cholestaza) – poprawa przepływu żółci, ochrona hepatocytów.
- Toksyczność lekami / miedzią – hepatoprotekcja.
Mechanizm działania
- Hamuje syntezę cholesterolu w wątrobie (HMG-CoA reduktaza).
- Zmniejsza wchłanianie cholesterolu z jelit.
- Stymuluje sekrecję żółci (cholezę) – "płukanie" dróg żółciowych.
- Stabilizuje błony komórkowe hepatocytów, przeciwdziała apoptozie.
- Zwiększa rozpuszczalność cholesterolu w żółci (mikiele mieszane).
Dawkowanie (typowe, zawsze wg weterynarza!)
- Psy: **10–15 mg/kg/dobę** podzielone na 2 dawki (co 12 h) z jedzeniem (lepsze wchłanianie z tłuszczem).
- Koty: **10–15 mg/kg/dobę** co 12 h lub 24 h (tabletki rozpuszczane w wodzie/paté).
- Tabletki 250 mg, 300 mg, kapsułki – często trzeba dzielić / rozpuścić.
Skutki uboczne
- Częste: biegunka, wzdręcia, brak apetytu (zazwyczaj łagodne, przejściowe).
- Rzadkie: wymioty, apatia, żółtaczka (paradoksalnie – przy przepięciu?), reakcje alergiczne.
- Jeśli nasilone – zmniejsz dawkę / przerwa / skonsultuj weterynarza.
Przeciwwskazania i ostrzeżenia
- Gryzonie i ssaki drapieżne (świnki morskie, króliki, chomiki, furity): **BEZWZGLĘDNIE ZABRONIONE!** Ursodiol u nich wywołuje ostre zatrucie wątroby i śmierć (inny metabolizm kwasów żółciowych).
- Zamykanie dróg żółciowych (obstrukcja całkowita) – ryzyk pęknięcia pęcherzyka żółciowego.
- Interakcje: **czynniki antykwagulacyjne (wafaryna)** – UDCA może wzmacniać działanie. **Antacydy (aluminowe)** – zmniejszają wchłanianie UDCA (odstęp 2 h). **Cholestyramina, kolestipol** – wiążą UDCA w jelitach.
Monitoring – klucz do bezpiecznej terapii
- Biochemia (ALT, AST, ALP, GGT, biliaryna całkowita/bezpośrednia, cholesterol, albumin, glukoza, biliar) – **przed startem, po 2 tyg., 1 m-cy, potem co 3 m-ce**.
- USG wątroby i dróg żółciowych – co 3–6 m-cy (ocena kamieni, struktury wątroby, pęcherzyka).
- Mocz (bilirubina, urobilinoogen).
- Waga, apetyt, kał, nastroj.
Podsumowanie
Ursodiol to cenny lek hepatoprotekcyjny i choleretowy. Skuteczny przy przewlekłych chorobach wątroby, cholestazie, kamieniach cholesterinowych. Wymaga dyscypliny (dawkowanie 2x/dobę z jedzeniem), monitoringu krwi/USG, unikania u gryzoni. Zawsze pod kontrolą weterynarza.