Od lat 70. test lustra = narzędzie samoświadomości u ludzi i zwierząt. Psy ZAWSZE go nie zdają. To nie znaczy, że brakuje im samoświadomości. Testy psio-centryczne i obserwacja zachowań dowodzą: psy zachowują się z poczuciem „ja”.
Test lustra
Gordon Gallup – pierwszy badacz z zwierzętami. Lustro dla szympansów. Na początku atakują odbicie jak obcego; po dniach badają własne ciało (pachy, nosy – niewidoczne normalnie). Gallup pomalował czoła czerwoną fartuchą. Gdy szympansy w lustrze dotknęły plamy i oczyły palce – zaliczyli test. Dla Gallupa = dowód samoświadomości. Delfiny, słonie – zdali. Psy: reagują na odbicie jak na innego psa (szczekają, zapraszają do zabawy łukiem) lub ignorują. NIGDY nie rozpoznają siebie.
Żółty śnieg – test zapachowy
Mark Bekoff (Uniwersytet Colorado): test lustra opiera na wzroku, a głównym zmysłem psa jest WĘCH. Wymyślił test zapachowy. 5 zim: zbierał żółty śniek z moczem swojego psa – Jethro (rottweiler x owczarek) i innych psów (bez wiedzy Jethro). Śnieg trzyma mocz – przenieś próbki dalej na trasie. Mierzył czas wąchania i reakcje. Jethro wąchał każdą plamę i moczył na cudze mocze, ale WŁASNY żółty śnieg wąchał KRÓTSZO i zostawiał bez moczenia.
Ludzie rozpoznają własne odbicie i różnią się od innych. Jethro zidentyfikował własny mocz i odróżnił od innych. Bekoff: dowód samoświadomości psów.
„Cialość” i „moje”
Według Bekoffa: poczucie „ciałości” (świadomość ciała, możliwości – bieg, skok, omijanie) + poczucie „moje” (zabawki, miejsca snu, terytorium) = stopień samoświadomości.
Świadomość wielkości
Alexandra Horowitz (Barnard College): psy rozumieją własną wielkość. Pies lubiący nosić patyki – zawsze wybiera podobną wielkość, jakby wiedział, co zmieści w pysku. Widoczne przy grze dużego i małego psa: duży łagodzi siłę, delikatnie uderza, pozwala się atakować.