Konie są zwierzętami uciekinierami – na nieznane zagrożenia reagują ucieczką. Proces „łamania” konia polega na przezwyciężeniu instynktu ucieczki, by można go było obsługiwać, a w końcu jeździć. U koni hodowanych przez ludzi proces zaczyna się niemal od urodzenia. U koni żyjących dziko trwa dłużej i jest skomplikowany. Prowadnik pracuje z koniem codziennie, stopniowo desensytyzując go do kontaktu z ludźmi. Istnieje kilka metod, z których dwie główne to tradycyjna i naturalne jeździectwo (natural horsemanship).
Historia łamania koni
Tradycyjne metody służą od wieków do ujarzmiania koni niezbędnych w wojnie i rolnictwie. Początkowo „breaking” oznaczało brutalne metody zmuszania do poddania. Konie uczące się przez pamięć kojarzyły ludzi z przemocą. Rozwijano lepsze metody oparte na współpracy, choć brutalność wciąż występuje w niektórych kulturach. Dziś „tradycyjne łamanie” to zazwyczaj stopniowa i delikatna desensytyzacja hamująca instynkt ucieczki. Proces nazywa się teraz częściej „rozruchem” (starting) niż „łamaniem”.
Rozruch młodego konia
Trening powinien zacząć się jak najwcześniej. Rokowca powinien nosić halter, chodzić na lizie, pozwalać na obsadę kóp i strzyżenie. Przy wizytach weterynarza, kowala itp. proś o przylizywanie/obsadę młodego konia. Gdy koń urośnie, zaczyna pracę na ziemi – lonżowanie na lince (lonża). To buduje mięśnie i równowagę pod jeźdźcem. Wszystko to jest częścią rozruchu, ułatwiającym późniejszą jazdę.
Praca z koniem starszym
Konie nie powinny zaczynać pracy pod jeźdźcem przed 3., a najlepiej 4. rokiem życia – by stawy i mięśnie były silne, a psychika dojrzała. Do rozruchu pod jeźdźcem zazwyczaj potrzebne są trzy osoby: jedna trzyma konia, druga jeździ, trzecia pomaga wsiąść i utrzymać równowagę. Na początku jeździec tylko przechyla się na grzbiecie. Stopniowo wsiada prawidłowo. Potem lonżowanie z jeźdźcem, aż koń będzie gotowy do jazdy luźno. Wtedy można zacząć właściwy trening w wybranej dyscyplinie.
Tradycyjne vs naturalne metody
Naturalne jeździectwo buduje zaufanie przez obserwację zachowań i komunikację. Konie jako zwierzęta stadowe szukają lidera – trener staje się tym liderem. Używa się minimum sprzętu, często bez siodła i uzdy. Wiele nowoczesnych trenerów łączy obie metody: np. lonżowanie w tradycyjnym sprzęcie z technikami komunikacji naturalnej.