Jaszczurki (yacertowce) to największa grupa płazów (>5000 gatunków). Rozróżnianie płci (sexing) bywa trudne – najlepiej poczekać do dojrzałości płciowej (ok. 10 miesięcy). Oto ogólne zasady dla większości gatunków.
Główne różnice płciowe
1. Budowa ciała
- Samice: dłuższe, węższe, lżejsze.
- Samce: krótsze, szersze, cięższe, masywniejsze.
2. Rozmiar i kształt głowy
- Samce: większe głowy, bardziej kwadratowe/grube (zwłaszcza u gejków, agama).
- Samice: mniejsze, węższe, bardziej wygięte.
3. Pęcherzyki jądrowe / furtka (hemipenal bulges)
Obróć jaszczurkę brzuchem do góry (delikatnie!). Patrz na podstawę ogona:
- Samce: widoczne dwa wypuklenia (bulgy) po obu stronach podstawy ogona – to schowane hemipenisy.
- Samice: płaska podstawa ogona, bez wypukleń.
Szczególnie wyraźne u gejków.
4. Pory femoralne (femoral pores)
Na wewnętrznej stronie ud, blisko futryny:
- Samce: duże, ciemne, widoczne pory ułożone w kształcie "V" lub rzędu. Wydzielają wosk z feromonami.
- Samice: pory małe, blade, ledwo widoczne.
5. Kolorystka
- Samce: jaśniejsze, bardziej nasycone kolory (czerwony, niebieski, pomarańczowy) – do przyciągania samic i odstraszania rywali.
- Samice: barszczniejsze, maskujące.
- Przykłady: samiec agamy pogoniastej – czerwone gardło w sezonie; samiec jaszczurki ogrodowej – niebieski pas na brzuchu; samiec gejka leoparda – plamy (samica ich nie ma).
6. Zachowanie
- Samce: bardziej agresywni, terytorialni (szczególnie w sezonie), chwalą się, robia pompki, machają ogonem.
- Samice: spokojniejsze, mniej terytorialne.
Ważne uwagi
- Różnice zależą od gatunku – zawsze sprawdź opis konkretnego gatunku.
- Młode osobniki trudne do rozeznania – czekaj na dojrzałość.
- Niektóre gatunki (np. niektóre skinków) trudne do rozeznania bez sondy/USG.
- Delikatność! Nigdy nie siła nie używaj przy sprawdzaniu furtki – łatwo o złamanie ogona (autotomia).