Ustalenie absolutnie pierwszego ssaka jest trudne, bo rejestr kopalny jest niekompletny, a interpretacje naukowe ewoluują z nowymi odkryciami. Paleontolodzy zidentyfikowali jednak kilka ważnych wczesnych kandydatów.
Wczesne ssaki mezozoiku
Morganukodon, małe, ryjowate stworzenie z późnego triasu, często uważane jest za jednego z najstarszych ssaków. Miało cechy ssakie, np. kość zębową w dolnej szczęce, zachowując jeszcze cechy gadowe. Inne wczesne formy z jury pomagają uzupełnić obraz ewolucyjny.
Główne grupy ssaków
Ssaki żyworodne pojawiają się w kopalnach w późnym kredzie, ok. 100 mln lat temu. Torbacze datowane na wczesny kred, ok. 140 mln lat temu. Jednojajowce (monotrematy), dzisiejsze dziobakowate i igłaki, mają dowody kopalne z ok. 110 mln lat temu.
Ewoluująca historia
Ewolucja ssaków jest złożona i w toku. Nowe kopaliny i badania nieustannie doprecyzowują nasze zrozumienie, które grupy pojawiły się pierwsze i jak są spokrewnione. Zamiast wskazywać jeden „pierwszy”, naukowcy mówią o najstarszych znanych przedstawicielach każdej linii.