Wędrówki ptaków – zagadka rozwiązana w latach 50.
Wzorce wędrówek ptaków fascynują ludzi od tysięcy lat. Jak ptaki robią regularne sezony podróże z jednego klimatu w inny rok po roku, pokolenie po pokoleniu, nigdy nie gubią się? Dopiero w latach 50. naukowcy zaczęli to wyjaśniać. Odkryli, że ptaki wędrowne potrafią zorientować się w kierunku celu, używając wewnętrznego zegara czasu i słonca jako swojego kompasu słonecznego.
Zegary cyrkulacyjne
Ptaki określają swoją lokalizację i kierunek wędrówki na podstawie położenia słońca i naturalnego poczucia czasu. Wewnętrzne poczucie czasu zwane jest zegarem cyrkulacyjnym (circadian clock/rythm) – codzienny cykl aktywności oparty na 24-godzinnych interwałach.
Określanie kierunku
Dzięki rytmom cyrkulacyjnym ptaki ustalają kierunek wędrówki w oparciu o relację do słońca. Obserwują łuk słońca i extrapolują go do najwyższego punktu, potem porównują z pozycją słońca w punkcie startu. Z tej informacji ptaki wyznaczają ogólny kierunek punktu startu (północ/południe, wschód/zachód) i kierunek dalszej wędrówki.
Ptaki polarne vs tropikalne
Ciekawe: eksperymenty pokazały, że ptaki rodzimy dla niskich szerokości (blisko równika) mają ogromne trudności z nawigacją w warunkach słonecznych replikujących wysokie szerokości (klimat polarny). To samo dotyczy ptaków polarnych – zgubiają się w warunkach tropikalnych.
Inne wskazówki nawigacyjne
Kompas słoneczny to nie jedyne narzędzie. Ptaki mają też wrodzone poczucie północy magnetycznej. Używają też wskazówek wizualnych, dźwięków i zapachów z krajobrazu, by określać cel.