U osób z niedowydolnością kory nadnerczy występuje ostry spadek kortyzolu we krwi. Nadnercza produkuje kortyzol – hormon stresu, kluczowy dla układu sercowo-naczyniowego, odpornościowego, metabolizmu tłuszczów, węglowodanów i białek. Leczenie: zastępstwo hormonalne.
Niedowydolność kory nadnerczy
- Pierwotna (choroba Addisona): uszkodzone nadnercza nie produkują kortyzolu ani aldosteronu.
- Wtórna: przysadka produkuje mało ACTH (stymuluje nadnercza do kortyzolu). Wtórna częstsza od Addisona.
Terapia zastępcza hormonami
- Ostry niedobór kortyzolu: leki glukokortykosteroidowe doustne (deksametazon, prednizon, hydrokortyzon).
- Choroba Addisona: dodatkowo mineralokortykosteroid doustny (fludrokortyazon) na aldosteron.
- Dawki doboru indywidualnie, korekta przy zmianie poziomów hormonów.
Objawy
- Przewlekłe zmęczenie (pogarszające), niespodziewana utrata wagi, słabość mięśni.
- Apetyt na słone (utrata soli), hipoglikemia, depresja, drażliwość.
- Bóle głowy, pocenia się, zmiany miesiączkowania.
- Hiperpigmentacja (Addisona) – nie występuje przy wtórnej niedowydolności.
Kryzys Addisonowski (adrenal crisis)
- Gwałtowny, śmiertelny spadek kortyzolu. Ból nóg/brzucha/krzyża, odwodnienie, hipotonia.
- Silne biegunki, wymioty, utrata przytomności.
- Leczenie: glukokortykosteroidy dożylnie + płyny dożylnie (fizjologiczny + glukoza). Dawka glukokortykosteroidów maleje z poprawą.
Przyczyny
- Uszkodzenie nadnerczy: choroby autoimmunologiczne, guzy, utrata krwi.
- Infekcje grzybicze, gruźlica, inne infekcje.
- Leki przeciwzakrzepowe → wyższe ryzyko.
- Przewlekłe zapalenie tarczycy, choroba Gravesa, anemia dodatnia → wyższe ryzyko Addisona.