Stado
Kanidy (od pudla po wilka) – najbardziej społeczne zwierzęta. Żyją w stadach, opiekują się starymi, młodymi, chore, niepełnosprawni. Wspólnie polują, wychowują legowiska, uczą szczeniaków. Hierarchia, liderzy wybierani przez respekt. Tylko najwyżsi w hierarchii się parami (przy obfitości jedzenia inni też). Monogamia występuje. Mało walk. Porażka w wyzwaniu = opuszczenie stada i zalożenie nowego.
Prawdziwie dzikie psy
- Zorro krótkouszy (Small-Eared Zorro) – Amazonka, rudobrązowo-czarny, puszysty ogon, częściowo palcowate łapy.
- Pies krzakowy (Bush Dog) – lasy/bagna Ameryki Środkowej/Płd., wygląd jak wydry, długie ciało, krótkie nogi, częściowo palcowate stopy, brązowy, krótki pysk/ogon.
- Pies szopowaty (Raccoon Dog) – lasy Europy Zach., Rosji, Chin, Japonia. Wygląda jak szop, nocny, nie szczeka.
- Dhole – lasy Azji Wsch., sierść czerwień-brąz-żółć, ogon czarnoczarny na końcu. Komunikacja: gwizdy, mruczenie, klakanie.
- Afrykański pies dzikowy – Afryka Płd. i Sahary. Długie nogi, 50 km/h na długich dystansach. Barwa: żółć, brąz, czarń, biel. Stada do 100 osobników.
- Kojot – każdy stan USA poza Hawajami, Meksyk, Ameryka Śr. Terytorium rozszerzyło się po wygubieniu wilków. Wszelkie środowiska, w tym przy miasta. Różne kolory/rozmiary, wszystko jedzą. Słynny wycie, też: warczenie, szczekanie, wycie, jękanie.
Zagrożone
Wiele gatunków zagrożonych: ingerencja człowieka, utrata siedlisk, choroby (czuma, parvovirus).
Zorro: utrata siedlisk, chroniony w Brazylii/Peru, na listach zagrożonych Brazylii/Kolumbii.
Pies krzakowy: rzadki, nie polowany, rdzenne ludności trzymają jako zwierzaki.
Pies szopowaty: polowany na futro/mięso, w Japonii na skraju wyguby.
Dhole: zanik ofiar, utrata siedlisk, polowanie (trucizny, pułapki, strzelanie, niszczenie nor), czuma, wścieklizna. Zakaz polowania w Rosji, ochrona w Indiach.
Afrykański pies dzikowy: utrata siedlisk, choroby. Stada dawniej >100, dziś rzadko >20.
Kojoty: populacje rosną, ale grozi im: pułapki, strzelanie, trucizny (główna przyczyna śmierci), wścieklizna, hakowce.
Psie paria
Karoliński pies (USA), Kananejski pies (Izrael), Śpiewający pies Nowej Gwinei, Dingo (Australia). Termin „paria” z Indii (niższa kasta), dawniej każdy pies wyludniały; dziś prymitywna rasa naturalna. Rozród 1x/rok (jak wilki), domowe 2x/rok. Pies paria indyjski = INDog. Prawdopodobnie bezpośredni potomek najstarszych udomowionych psów.
Niektóre rasy teraz jako zwierzaki, inne tylko dla doświadczonych.
Karoliński pies: American Dingo, Dixie Dingo, Native American Dog. Dalekie okolice Karoliny Płd. i Georgia. Wygląd jak chart, długa szyja, mocne szczęki, oczy migdałowate, duże uszy stojące. Krótka sierść, gęste podsiercze, kolorystyka: czerwień–krem.
Kananejski pies: średni, puszysty ogon, podwójna sierść, kolory: czarny, brązowy, biały, wzory. Dzik w Izraelu, teraz u Beduinów do strażnictwa/ pasienia owiec.
Śpiewający pies Nowej Gwinei: mały/średni, wygląd lisicy, sierść długa, czerwień z bielą/czernią/brązem. Zmieniają ton wycia – stąd nazwa. Program hodowli w niewoli by uratować rasę.
Dingo: Australia, kraje Azji Płd. Blisko ludzi, paśnictwo. Średni, krótka gęsta sierść, piasek/ruda. Monogamiczne, nie szczekają (warczą, wyją, jękają). Często zwierzaki w Azji.
Wyludnione (feralne)
Byłe zwierzaki i potomstwo – blisko każdej ludności. LA: ok. 50 tys. psów ulicznych. Po Katrina w Nowym Orleans: 120 tys.
Żyją na marginesach, paśnictwo jedzenia/schronienia.
Organizacje: przechwytywanie i rehabilitacja do adopcji LUB chow-pasterstwo-wywolnienie (trap-neuter-return).
TNR: stacje karmienia, schronienie, kastracja/sterylizacja (stop rozrodu, wędrówek, walk), ewentualnie relokacja na ogrodzony teren z jedzeniem/wodą/schronieniem.