Wielu właścicieli koni uważa, że każde udo z podzielonym trzonkiem jest udem gładkim (snaffle), jednak udo z ramionami (shanks) należy do rodziny udeł dźwigniowych (curb), niezależnie od rodzaju trzonka. Ponadto wielu ludzi uważa udo gładkie za łagodne dla konia. Jednak to rodzaj trzonka i ręce jeźdźca decydują o tym, jak delikatnie udo działa na konia.
Terminologia konna
Aby zrozumieć, jak działa udo gładkie lub jakikolwiek inny typ, trzeba najpierw poznać elementy anatomii konia. Termin „szczeble” (bars) oznacza bezzębny obszar między zębami przódkowymi i tyłowymi. Język konia leży na tych szczeblach. „Kopuła” (poll) znajduje się przy drugim kręgu szyjnym, tuż za uszami. „Niebiesieniak” (palate) to niebko piszczy konia.
Typy udeł
Wszystkie uda można podzielić na dwa główne typy: uda dźwigniowe (curb) i uda działania bezpośredniego. Uda dźwigniowe posiadają ramiona (shanks) przyłączone do udo, które wielokrotnie zwiększają siłę działań rąk jeźdźca. Trzonek udo dźwigniowego może być prosty, złamany (z zapinką) lub posiadać wyrzutek (port) – wypukłość. Udo gładkie (snaffle) to najlepszy przykład udo działania bezpośredniego. Zamiast ramion mają pierścienie, które mogą być okrągłe, owalne lub w kształcie litery D. Zarówno ramiona udo dźwigniowego, jak i pierścienie snaffle mogą być sztywne (nieruchome) lub luźne (możące się przesuwać). Trzonek snaffle może być pełny lub złamany, gładki lub skręcony – każdy typ działa nieco inaczej.
Zasada działania udeł
Uda dźwigniowe działają poprzez nacisk na język, szczeble i kopułę konia. Gdy jeździec naciska na ramiona, udo ciągnie na szczeble; kształt ramion determinuje szybkość nalegania ciśnienia. Jednocześnie udo naciska na język przez trzonek: im płaskiej trzonek, tym większe ciśnienie, bo jest mała lub żadna ulga dla języka. Wysoki wyrzutek (port) działa również na niebiesieniak. Kopuła otrzymuje ciśnienie przez napięcie na uprzęży. Kiedy jeździec ciągnie dzioby udo gładkiego, ciśnienie jest skierowane głównie na szczeble, język i rogi pyska. Konstrukcja trzonka decyduje o ostrości udo.
Zapinkiwany trzonek
Zapinkiwany (złamany) trzonek to najczęstszy typ w udach gładkich. Zapinka w snaffle działa jak wyrzutek w udzie dźwigniowym: przy nacisku na pierścienie zapinka się ugina, zmniejszając ciśnienie na języku, ale zwiększając je na szczeblach i rogach pyska. Jednak zbyt mocne ciągnięcie dziobów sprawia, że zapinka działa jak orzechy na języku (tzw. nutcracker effect).
Inne trzonki udeł gładkich
Dla udeł gładkich obowiązują pewne zasady. Cienki trzonek jest ostryjszy od grubszego. Skręcony trzonek jest ostryjszy od gładkiego. Trzonek trójelementowy z centralnym elementem w kształcie kości (tzw. french link) zdejmuje część ciśnienia z języka, czyniąc udo bardzo łagodnym. Niektóre uda gładkie mają nawet „kluczyki” – wiszące elementy metalowe na środku. Dają one koniowi coś do gry, co rozluźnia napięcie, zwłaszcza u młodych koni.