Ewolucja i problem fosylizacji
Rekinów ewoluują od ok. 400 milionów lat – są starsze od dinozaurów. Ich szkielet z chrząstki (a nie kości) rzadko fosylizuje się: po śmierci chrząstka rozkłada się szybciej, niż minerały zdążają ją zastąpić. Dlatego większość pradawnych rekinów znamy wyłącznie po zębach (budowanych z kości) i fragmentach kręgów.
Rekiny tracą i wyrastają zęby przez całe życie – to one są najczęstszym materiałem kopalnym.
Megalodon (Otodus megalodon)
Najsłynniejszy wymarły rekin, żył 25–1,6 mln lat temu. Wielkość dyskutowana: 10–27 m (na podstawie zębów i kręgów). Zęby osiągały 18 cm wysokości. Rozmieszczenie globalne: Indie, Europa, Nowa Zelandia, Australia, Ameryka Północna i Południowa – cieple wody przybrzeżne. Wyginięcie związane z ostatnią erą lodowcową: schłodnienie klimatu, znikające plytkie wody lęgowe, brak pożywienia. Megalodony były kanibalistyczne – w czasach głodu zjadały własne gatunki.
Cladoselache
Najstarszy kompletny skamieniały rekin (dewon, ok. 370 mln lat temu). Długość 0,5–2 m. Dwa grzbietowe płetwy z dużymi kolcami. Charakterystyczne trójczubowe zęby (duży centralny czubek i dwa mniejsze boczne). Posiadało 5 dziur płetwowych z każdej strony głowy – cecha nowoczesnych rekinów.
Inne wymarłe gatunki
- Hybodus – wymarł ok. 65 mln lat temu (wielkie wymieranie kredowe). Miało kolce przed płetwami grzbietowymi i zęby do łuszczenia i rozdrabniania.
- Orthacanthus – wodorzęsowy rekin z długim kolcem wyrastającym z tyłu czaszki i długą płetwą grzbietową biegającą wzdłuż całego grzbietu. Żył w wodach słodkich i słonych (karbon, perm).
- Cladodonty – prymitywne rekiny znane tylko po zębach.
- Xenacanthus – słodkowodne rekiny z charakterystycznym kolcem na głowie.
Dlaczego tak mało wiemy?
Chrząstka nie fosylizuje się dobrze. Zębów jest tysiące, ale pełnych szkieletów – единицы. Każdy nowy odkrycie zmienia nasze rozumienie ewolucji rekinów.