Stan na dziś: ~700 roślin, ~500 zwierząt na liście zagrożonych/przegrywanych (USA/świat)
Przegrywane (threatened) = przewidywane wyginiecie w bliskiej przyszłości. Zagrożone (endangered) = blisko wyginięcia. Program i Ustawa o Gatunkach Zagrożonych (ESA) chronią, odnawiają populacje.
3 Główne kryteria kwalifikacji (według ESA)
1. Zagrożenie siedliska (Habitat destruction/modification)
Jeśli naturalne środowisko gatunku jest niszczone, przejmowane, degradaowane, staje się nieprzystosowane do życia – gatunek kwalifikuje się do listy. Bez siedliska gatunki nie przetrwają. Prawo chroni zarówno gatunek, jak i jego siedlisko (critical habitat).
2. Wykorzystanie przez ludzi (Overutilization)
Jeśli gatunek jest łowiony, zbierany, handlowany (cel naukowy, edukacyjny, rekreacyjny, komercyjny) w stopniu drastycznie obniżającym populację – kwalifikuje się. Nawet legalne, ale niszczące populację wykorzystanie = podstawa do wpisania.
3. Choroby i nadmierne drapieżnictwo (Disease / Predation)
Jeśli gatunek jest decimowany przez choroby lub liczba drapieżników jest zbyt duża (często przez zaburzenia ludzkie) – leading to extinction -> wpis na listę.
Dodatkowe czynniki (ESA Section 4)
- Niedostateczność istniejących mechanizmów ochrony.
- Inne naturalne lub ludzkie czynniki zagrażające istnieniu.
Proces
- Petycja (może złożyć ktokolwiek).
- Przegląd naukowy (USFWS / NOAA Fisheries).
- Propozycja wpisania (Federal Register).
- Konsultacje publiczne, recenzje eksperckie.
- Decyzja finalna -> lista Federalna.
Wpis na listę uruchamia: zakaz "take" (zabijanie, ranienie, molestowanie), plan odnowy (recovery plan), ochronę krytycznych siedlisk, finansowanie.