Od momentu zdomowienia konia ok. 6000 lat temu, człowiek szukał sposobów na kontrolowanie zwierzęcia kilkukrotnie większego, cięższego i silniejszego od siebie. Najwcześniejsze środki to lina lub skórzany hakamor wkładany na głowę konia, aby wywierać ciśnienie na wrażliwe przełyki nosowe. Gdy dodano uźdę wstawianą do pyska, szybko stała się standardem, a hakamor ewoluował w uzdewkę.
Typy uździ
W powszechnym użyciu są dwa główne typy uździ: uźdź łamana (snaffle) i uźdź z dźwignią (curb). Każda z nich ma dziesiątki wariantów. Obie posiadają drążek, który spoczywa w naturalnej przerwie między zębami konia, tam gdzie stykają się wargi. Uździ mocuje się do uzdewki za pomocą pierścienia lub ramienia (shank) na zewnętrznym końcu każdego drążka, do którego zapina się nagłówek. Prowadnice mocuje się do tylnej części pierścienia lub do ramienia.
Uźdź łamana (Snaffle)
Rozpoznaje się ją po segmentowej konstrukcji. Dwa nieznacznie wygięte metalowe drążki (tzw. cannony) połączone są w środku. Działają na zasadzie "orzecha": przy ciągnięciu prowadnic zgięcie klapnięcie do góry i uciska podniebienie konia. Przy odpowiednim użyciu wystarczy delikatne ciśnienie na język, by zwrócić uwagę konia. Uździ łamane są głównym elementem jeździectwa angielskiego i często stosowane razem z uździą z dźwignią w podwójnej uzdewce.
Uźdź z dźwignią (Curb)
To solidny drążek przechodzący przez pysk konia, który przy ciągnięciu prowadnic uciska w dół na język i "bary" (przestrzenie między zębami). Różne typy "portów" – wygiętych lub wypukłych części środkowych drążka – uciskają podniebienie. Zamiast pierścieni, uźdź z dźwignią ma solidne ramiona (shanki) po obu stronach pyska. One ciągają w dół policzkowe uzdewki, wywierając ciśnienie na czubek głowy (poll). Dodatkowo podciaszczyk ze skóry lub łańcucha uciska pod szczękę, zwiększając hamowanie. Uździ z dźwignią najczęściej stosuje się w jeździectwie westernowym.
Wczesne uździ
Najstarsze arqueologiczne dowody na uździ pochodzą z kultury Botaj w Kazachstanie (ok. 3500–3800 r. p.n.e.). Przed wynalezieniem uździ metalowych (ok. 1300 r. p.n.e.) robiono je z liny, drewna, kości lub rogu. Uździ łamane były powszechne na Bliskim Wschodzie już w 1500 r. p.n.e. W czasach greckiego hipika Ksenofonta (ok. 400 r. p.n.e.) pojawiły się uździ z dźwignią z rozbudowanymi kolcami i tarczkami na drążku, zwane "echini" (jeżowe). Zadawały silne bóle i były używane na luźnych prowadnicach, podobnie jak dzisiejsze ostre uździ z dźwignią.
Nowoczesne uździ – rewolucja w konstrukcji
Przez średniowiecze aż do narodzin klasycznego jeździectwa w renesansie, uździ służyły wyłącznie do kontroli, a ból uważano za najskuteczniejszy mechanizm. Nowocześni jeźdźcy zależy im na współpracy z koniem, a nie na kontroli. Współczesne uździ mają konstrukcję "miłą" – metale zaprojektowane by wywoływać ślinienie, co miękczy pysk i zachęca do szybkiej reakcji na minimalne sygnały.