W ekologii nisza to unikalny zestaw warunków środowiskowych i zasobów, których dany gatunek wykorzystuje do przeżycia i rozwoju. Obejmuje ona czynniki biotyczne (żywe) i abiotyczne (nieżywe), pozwalające gatunkowi wypełnić swoją specyficzną rolę w ekosystemie.
Pojęcie niszy często ilustruje się jako wielowymiarową "przestrzeń niszową", gdzie każda oś reprezentuje ważny czynnik lub zasób. Mogą one obejmować:
- Temperaturę: zakres, w jakim organizm może przetrwać i funkcjonować optymalnie
- Dostępność wody: ilość wody potrzebną organizmowi
- Zasoby pokarmowe: typy spożywanego pożywienia, w tym konkretne ofiary, rośliny lub inne zasoby
- Strukturę siedliska: cechy fizyczne środowiska, np. miejsca legowe lub kryjówki
- Konkurenty: inne gatunki dążące do podobnych zasobów
- Drapieżniki: organizmy zagrażające przeżyciu i rozmnażaniu gatunku
Każdy gatunek ma unikalną kombinację tych czynników, do których jest przystosowany, co definiuje jego niszę. Na przykład jeden gatunek ptaka może wymagać drzew do legowania, konkretnych owadów jako pożywienia i określonego zakresu temperatury dla metabolizmu.
Pojęcie niszy pomaga wyjaśnić, jak gatunki współistnieją poprzez podział zasobów i redukcję bezpośredniej konkurencji. Ujawnia interakcje i adaptacje pozwalające różnym gatunkom zajmować odrębne role, co przyczynia się do stabilnych społeczności ekologicznych.