Ryby wędkarki (Ceratioidei) zamieszkują mroczne głębiny oceanu. Ich reprodukcja to jeden z najbardziej szokujących przykładów dimorfizmu płciowego i parasytowania płciowego w świecie zwierząt.
Samice – wielkie, uzbrojone, samodzielne
Samice są znacznie większe (od 10 cm do ponad 30 cm). Posiadają charakterystyczną "wędkę" (ilicium) z bakteriami bioluminescencyjnymi na końcu – przyciąga ofiary. Rozciągliwe paszcze z hakowatymi zębami pozwalają połknąć ofiarę dwukrotnie większą. Dzięki temu przeżywają w ubogym w pokarm środowisku.
Samce – mikroskopijni, bez wędki, z superzmysłami
Samce są 10–20 razy mniejsi (często < 2,5 cm). Nie mają wędki, nie potrafią polować. Mają ogromne oczy (wyszukiwanie bioluminescencji samicy) i rozwinięty narząd węchowy (wykrywanie feromonów). Ich jedynym celem życia jest znalezienie samicy.
Dojrzewanie płciowe – samce gonią czas
Samce dojrzewają niemal natychmiast po osiągnięciu wielkości dorosłej. Ich układ trawienny zanika – nie mogą się karmić. Muszą znaleźć samicę, zanim zgłodnieją. Stosunek dojrzałych samców do samicy może wynosić 15–20:1.
Akt rozmnażania – trwała fuzja
Gdy samiec znajdzie samicę, wbiją zęby w jej skórę i wydziela enzym rozpuszczający tkanki. Ich systemy krwionośne łączy się w jeden. Samiec staje się "woreczkiem nasiennym" – jego oczy, wnętrzności zanikają, zostają tylko trzustki. Jedna samica może przyrosnąć 6 i więcej samców. Staje się funkcjonalnie hermafrodytem – może nawadniać ikrę w dowolnym momencie, kontrolując uwalnianie nasienia.
Ikra i larwy
Nawadniona ikra jest pływna, unosi się na powierzchni jako długą, cienką taśmę. Larwy wylęgają się na powierzchni, żywią się planktonem, a z czasem schodzą w głąb.
Dlaczego taka strategia?
W mroku głębin, gdzie gęstość populacji jest ekstremalnie niska, szansa na spotkanie partnera jest minimalna. Trwała fuzja gwarantuje, że samica zawsze ma "na pokładzie" gotowe nasienie. To ewolucyjny geniusz w warunkach skrajnych.