Gwiazdy morskie (poprawnie: gwiazdy morza, Asteroidea) to nie ryby, a jadowce (Echinodermata) – bliscy kuzyni jeżowców morskich. Istnieje ok. 2000 gatunków, od 2,5 cm do 60 cm rozpiętości ramion. Kolorystyczna od ciemnobrązowych po jaskrawe pomarańczowe i różowe. Żyją we wszystkich oceanach, przede wszystkim na dnie.
Ewolucja i historia
Pojawili się ok. 600 mln lat temu (kambr). Ich wapienne szkielety doskonale skamieniały, dając naukowcom pełny obraz ewolucji. Charakterystyczny pentaradialny budowa ciała rozwinęła się później.
Jak unikają bycia zjedzonymi?
- Styl nocny: w dzień śpią pod kamieniami.
- Maskowanie: gatunki o przyciemnionej kolorystyce zlewają się z dnem.
- Kolory aposeematyczne: jaskrawe barwy (pomarańcz, róż) ostrzegają: "jestem toksyczny/niezgrabny".
- Regeneracja ramion: jeśli drapieżnik chwyci ramie, gwiazda je odrzuca (autotomia) i ucieka. Większość gatunków odrasta ramie; niektóre (np. Linckia) potrafią odrastać całe ciało z jednego ramienia z fragmentem dysku centralnego.
Rola w ekosystemie – ofiara i drapieżnik
Gwiazdy morskie same są wściekłymi drapieżnikami – jedna gwiazda zje dziennie kilkanaście ślimaków, mięczaków (maślanki, ostrygi). Gwiazda koronowata (Acanthaster planci) zdzicza rafy koralowe (Wielka Rafa Korallowa). Z drugiej strony, ich populacje drastycznie maleją przez utratę siedlisk i zanieczyszczenie oceanów, a nie przez drapieżnictwo.
Ciekawostki
- Nie mają mózgu ani krwi – układ nerwowy w ramionach, płyn hemolimfatyczny = przefiltrowana woda morska.
- Poruszają się za pomocą systemu wodno-naczyniowego (madreporit – dysza przyśrodkowa wciąga wodę, nóg chodzących z ssawkami).
- Żołądek mogą wywracać na zewnątrz, trawić pożywienie zewnątrzcielowo i zasysać z powrotem.
Gwiazdy morza to mistrzowie przetrwania – regeneracja, maskowanie i nocny tryb życia sprawiają, że mimo bycia wolnymi, rzadko trafiają do żebra rekina czy raką.