Różnorodność gatunków, wspólne cechy
Ponad 4700 gatunków jaszczurek: gejkoany, warany, skinkowie, iguany. Żyją wszędzie: od podwórka po lasy deszczowe. Mimo różnic, zachowania są podobne: tryby reprodukcyjne, posiłkowe, agresja, termoregulacja.
Główne zachowania
Węchanie i degustacja (język)
Język jaszczurki to narzędzie węchowe. Organ Jacobsona pozwala wykrywać zapachy w powietrzu – pomaga znajdować pokarm.
Żywienie
Zależne od gatunku: Arizona Striped Whiptail – drapieżny (ptaki, gady, bezkręgowce). Iguany – roślinożercy (owoce, kwiaty, liście). Większość: owady (muchy, koniczyny, świerszcze, robaki).
Termoregulacja
Jaszczurki to zmiennotermiczne (zimnokrwiste). Muszą pochłaniać ciepło z słońca. Zimą: migracja do cieplejszych regionów lub hibernacja pod kamieniami/w pniach. Mało jedzenia w hibernacji. Przegrzewanie: jaszczurki pustynne kopią się w ziemi.
Liniczenie skóry
W przeciwieństwie do węży (cała skóra naraz), jaszczurki linują płatami. Przed lniczeniem: skóra matowieje, białe plamy. Jaszczurka trze się o przedmioty, ściąga skórę paszczą, często zjada.
Zachowania agresywne
Dominacja lub konflikt. Samiec: postawienie na tylnych łapach, wygięcie grzbietu. Obie płci: pompki (podnoszenie/opuszczanie ciała). Pokazuje jaskrawe barwy – znak dobrej kondycji, odstrasza drapieżników. Walka: pompki, pościg, gryzienie.
Ucieczka od drapieżników
Autotomia ogona: odrzucenie ogona przy ataku lub ugryzieniu jadowitego węża. Ogon rusza się, rozprasza drapieżnika, jaszczurka ucieka. Jąd nie trafia do krwiobiegu. Utrata ogona ratuje życie, ale obniża atrakcyjność płciową i status społeczny. Ogon może odrastać (częściowo lub wcale).
Zachowania towarzyskie
Samiec goni samicę, macha głową, trzęsie ciałem – pokazuje jaskrawe kolory. Przykład: zielony anol – dmucha czerwonym workiem gardłowym przez godziny. Samce walczą o samicę, a nawet z samicą (chwyta za głowę do zgody).