Gady (jaszczurki, węże, żółwie, krokodyle, tuatara) są często niedoceniane, ale badania naukowe potwierdzają: potrafią uczyć się na poziomie porównywalnym z ptakami i ssakami w wielu dziedzinach.
Preferencje i awersje pokarmowe
Jaszczurki uczą się, co jest jadalne, a co nie – nawet jeśli preferowany pokarm nie jest bardziej wartościowy odżywczo. Unikają potencjalnie toksycznych elementów diety.
Rozpoznawanie i unikanie drapieżników
Niektóre jaszczurki po zaledwie kilku spotkaniach uczą się rozpoznawać konkretnego drapieżnika i unikać go – kluczowe dla przetrwania.
Uczenie społeczne (obserwacja i naśladowanie)
Młode gady obserwują dorosłych i przejmują zachowania: techniki polowania, wybór schronienia, termoregulację. Dowodzono to u jaszczurek i żółwi.
Orientacja i nawigacja przestrzenną
Pamięć przestrzenna i punkty orientacyjne: gady zapamiętują lokalizację nor, miejsc chowania, źródeł pożywienia, terytorium. Żółwie morskie wracają na plażę urodzenia po tysiącach km.
Dobór siedliska
Uczą się rozpoznawać optymalne warunki: temperatura, wilgotność, dostęp do słońca/ciańa, schronienia – i wracać do nich.
Termoregulacja behawioralna
Opalanie się, chowanie w cieniu/burze – to nauczone reakcje na sygnały z otoczenia, optymalizujące temperaturę ciała.
Techniki polowania
Drapieżne gady (węże, warany, krokodyle) doskonalą polowanie: podchodzenie, atak, zagłuszanie – na podstawie doświadczenia z różnymi ofiarami.
Tryty i cortezje
Samce niektórych gatunków poprawiają wykonywanie trytów z doświadczeniem, zwiększając szanse na partnerkę.
Używanie narzędzi (rzadkie, ale potwierdzone)
Krokodylowate (krokodyle, aligatorzy) obserwowano używających gałązek jako przyęczy do przyciągania ptaków gniazdujących. To pierwsze dowody na narzędzia u gadów.
Gady nie są „maszynami od instynktów” – są plastyczni behawioralnie.