Węże kutełkowate (Viperidae) – fakty i cechy
Rodzina węży kutełkowatych (Viperidae) liczy ponad 200 gatunków jadowitych węży. Ich cechą charakterystyczną są długie, szarnowe kły, które pozwalają na głębokie wstrzyknięcie jadu w ofiarę. Wyróżniamy cztery podrodziny: węże Fea (Azemiopinae), węże nocne (Causinae), węże dziurawonosa (Crotalinae) oraz prawdziwe kutełkowate (Viperinae).
Kły
Wąż kutełkowaty posiada dwa pełne kły w przedniej części pyska, połączone z obracającą się kością szczękową. Pozwala to kłom schować się pod dach pyska, gdy nie są używane. W spoczynku są otoczone błonnikowym futrzarem. Poszczególne kły mogą obracać się razem lub niezależnie.
Atak
Wąż potrafi otworzyć paszczę niemal do 180 stopni, by zaatakować ofiarę. Kły obracają się w ostatniej chwili, by uniknąć uszkodzeń. W obronie własnej wąż może ugryźć „na sucho”, nie wstrzykując jadu.
Oczy
Większość kutełkowatych pionkowo owalne źrenice, które mogą drastycznie zmieniać rozmiar – od szeroko otwartych po prawie zamknięte. Dzięki temu wąż widzi w szerokim zakresie natężenia światła.
Budowa ciała
Prawie wszystkie kutełkowate mają łuski grzbietowe (z grzbietem, a nie gładkie). Sylwetka jest masywna, ogon krótki. Gruczoły jadowe znajdują się w tylnej części górnej szczęki, co nadaje głowie trójkątny kształt, wyraźnie odłączony od szyi. Większość rodzi żywe młode, choć niektóreładają jaja.
Rozpowszechnienie geograficzne
Kutełkowate występują na całym świecie, z wyjątkiem Antarktydy, Australii, Irlandii, Nowej Zelandii, Madagaskaru, Hawaj oraz niektórych samotnych wysp nad Polarkiem. W Wielkiej Brytanii jedynym jadowitym wężem jest żmija zigzakowata.
Dawkowanie jadu
Wąż sam decyduje, ile jadu wstrzyknie. Zależy to od wielkości i gatunku ofiary oraz tego, czy wąż zamierza ją zjeść.
Podrodziny
- Wąż Fea (Azemiopinae) – uważany za najbardziej pierwotny; ma krótsze kły i spłaszczoną głowę. Żyje w Birmie, Tibetie, południowych Chinach i północnym Wietnamie.
- Węże nocne (Causinae) – występują tylko w Afryce pośaharańskiej; pomimo nazwy aktywne w dzień i w nocy. Potrafią unosić przednią część ciała w spiralę, by rzucić się na ofiarę.
- Węże dziurawonose (Crotalinae) – nazwa pochodzi od czułego na ciepło narządu dziurawiego po obu stronach głowy, między nosową a oczną. Pozwala to na śledzenie ofiary za pomocą obrazu podczerwieni.
- Prawdziwe kutełkowate (Viperinae) – większe od pozostałych podrodzin, osiągają ponad 2 metry długości. Zamieszkują Europę, Azję, Afrykę i Polarkie.