U ptaków płeć decyduje układ chromosomowy ZW – odwrotność układu XY u ssaków (w tym ludzi). W tym systemie samice są heterogametyczne (ZW), a samce homogametyczne (ZZ). To znaczy: samice mają dwa różne chromosomy płci (Z i W), samce – dwa identyczne (Z).
Chromosom Z zawiera geny cech męskich i żeńskich, chromsom W mniejszy, z kilkoma genami, w tym genem decydującym o płci. Płeć ustalana przy zapłodnieniu: jeśli jajo zapłodni plemnik z chromosomem Z – samiec; jeśli z W – samica.
Ten system podobny u niektórych gadów i owadów.
Ogólnie: samce ptaków – ZZ, samice – ZW.
Chromosomy płci zawierają też geny innych cech (kolor piór, wielkość ciała) – płeć może wpływać na inne cechy.
Rzadkie przypadki nietypowych układów (ZZ samice, ZW samce) – zazwyczaj bezpłodne.