Małpa szyszakowata zamieszkuje las deszczowy Amazonii w Ameryce Południowej oraz równikowe niziny Ameryki Środkowej. Naukowcy wyróżniają pięć podgatunków, podzielonych na dwie grupy: Saimiri sciureus i Saimiri boliviensis. Małpy szyszakowate są szarobiałe, z żółtymi lub pomarańczowymi nogami i białymi twarzami. Ogony są dłuższe od ciał i zakończone czarnymi końcówkami. Występują niezwykłe zachowania i preferencje w ich społeczeństwie.
Atrakcyjność płciowa
Sezon parzenia trwa 2–4 miesiące w sezonie suchym, gdy jedzenia jest najwięcej. Tuż przed sezonem samiec drastycznie przytywa, dwukrotnie zwiększając masę ciała. To zjawisko nazywa się reakcją otłuszczenia. Samice przyciągane są przez największe samce – najgrubszy jeden lub dwaj zyskują większość uwagi samic w sezonie parzenia.
Znakowanie terytorium
Podążając za instynktem większości gatunków, małpy szyszakowate oznaczają terytorium. Robią to na inny sposób: moczą na dłonie i stopy, by zostawić charakterystyczny zapach w swojej drodze.
Zapachowe ogony
Małpy szyszakowate żyją w grupach 20–200 osobników. Samice ściśle się łączą i opiekują się młodymi, samce tworzą podgrupy, zbliżając się do samic głównie by się parzyć. Grupa śpi razem w nocy, dziennie rozchodzi się po pożywienie. Małpy posmarowują jedzeniem swoje długie ogony. Badacze sądzą, że zapach jedzenia na ogonach pomaga im rozpoznawać się wzajemnie w gęstym lesie.
Demonstracja
Małpy szyszakowate nie wstydzą się części intymnych. Gdy chcą pokazać dominację, stoją wyprosto i demonstratywnie okazują narządy płciowe. W sezonie parzenia kilku samców może gonić samicę, rzucać ją na ziemię i badać jej narządy, by ocenić gotowość.
Zrównoważony rozwój
Małpy szyszakowate jedzą owoady, owady i małe kręgowce (żaby, nietoperze). Wędrują lasem, a po 2–3 godzinach wydalają nienatrawione nasiona, które kiełkują, odnawiając las.