Pęcznienie (Ruminal tympany) – nadmierne gromadzenie gazów w pącherzu/żołądku. Pierwszy zapis 60 r. n.e. Normalnie bydło uwalnia gazy przez rzeżuchanie (erukcję). Wiele czynników uniemożliwia szybkie uwolnienie. Pęcznienie grozi śmiercią od 1 godziny do 4 dni od początku.
Pęcznienie piankowe (Frothy bloat)
Gaz uwięziony w pącherzu przez substancję piankową blokującą rzeżuchanie. Przyczyna 1: karma drobnoziarnista i szybko strawne/ziarno -> śluzowa substancja uwięzająca gaz. Przyczyna 2: świeża/zieleń lucerna – też szybko rozkłada się, zwiększając pienić.
Pęcznienie gazowe (Free-gas bloat)
Powód wtórny: blokada przełyku uniemożliwia ucieczkę gazów. Blokada: pokarm (ziemniaki, jabłka, rabarbary, kiwi) lub przyczyny fizyczne: uszkodzenie nerwów w żołądku, powiększenie uciskające przełyk. Cielęta narażone nawet przy niskim ryzyku – zazwyczaj wyrastają z dorastaniem.
Prewencja pęcznienia
Zależy od genetyki, traw na pastwisku, siana, diety. Ale sprawdzone metody: dawanie gruboziarnistego siana na woli przed wypasem zmniejsza ryzyko. Unikanie zasiewania pasterz traw pęczniowych (południkowiec, koniczyna, młoda lucerna) i rośliny zbóżowe (kalarepa, rzepak). Zalecane: ziarno grube, walcowane zamiast peletów gęstych i drobnoziarnistych.
Leczenie pęcznienia
Najskuteczniejsze przy ciężkim: metody zewnętrzne szybko usuwające gazy z pącherza przed krwawieniem. Weterynarz wstawia kanulę do żołądka przez usta lub przez bok (skórę/mięśnie) – odpowietrzenie. Gdy życie w zagrożeniu: środki przeciwpiankowe (olej orzechowy, DSS, poloksalen) razem z kanulą. Metoda zależy od przyczyny i ciężkości.