Chemia akwarium wydaje się skomplikowana, ale zamknięty ekosystem jest łatwy do zarządzania. Zwykłe akwarium słodkowodne zawiera tylko kilka kluczowych chemikaliów. Poza wodą, kilka związków organicznych i nieorganicznych krąży w układzie.
Tlen rozpuszczony
Kluczowy dla życia. To wolne cząsteczki O₂, niezwiązane z azotem, amoniakiem, wodą, rozpuszczone w wodzie. Niektóre ryby (betta, guramie) znoszą mało tlenu. Inne (danio pasiaste) potrzebają szybkiego prądu z dużym tlenem. Filtry, pompy powietrzne, rośliny żywe zwiększają tlen rozpuszczony.
Azotyny (NO₂⁻)
Związek organiczny, silnie toksyczny dla większości ryb słodkowodnych. Powstają jako produkt metabolizmu ryb i rozkładu materii organicznej. W nowym akwarium (cykl azotu nieustabilizowany) azotyny groźnie wysokie. Tylko regularne wymiany wody chronią do momentu „przejechania” akwarium przez odpowiednie bakterie.
Azotany (NO₃⁻)
Specjalizowane bakterie zamieniają azotyny w azotany – mniej toksyczne. Większość ryb czuje się dobrze poniżej 20 ppm, przeżyje do 60 ppm. Rośliny żywe pobierają azotany jako kluczowy składnik wzrostu i fotosyntezy.
Fosforany (PO₄³⁻)
Kolejny składnik odżywczy. Niewielkie toksyczne dla ryb, ale gwałtownie zwiększa glony. Kwitnienie glonów = wysokie fosforany. Woda z kranu, gniące rośliny, pokarm ryb – źródła. Choć wspierają rośliny dnowidne, wykrywalne poziomy nie są konieczne dla zdrowia akwarium.
Amoniak (NH₃/NH₄⁺)
Największy wróg akwarysty, częsta przyczyna śmierci ryb. Powstaje przy gnieniu materii organicznej. Wysokie stężenie = zapach moczu, szybka śmierć ryb. Profilaktyka: częste wymiany wody, zwłaszcza na początku.