Wszystko w nazwie. Ryby płucne (lungfish) to rzadkie, węże podobne ryby, które oddychają powietrzem płucami, podobnie jak my. Pochodzenie sięga dewonu – prymitywny szkielet kostny i zdolność do oddychania powietrzem to relikty epoki, z której niewielu gatunków wyszło tak niezmienionych.
Pochodzenie
Istnienie ryby płucnej sięga milionów lat. Wiele gatunków wyginęło. Dziś 6 gatunków w dwóch rodzinach: Lepidosirenidae (Ameryka Południowa, Afryka) – dwa płuca, i Ceratodidae (Australia) – jedno płuco.
Płuca
Dwa płuca u Lepidosirenidae są kluczowe w ekstremalnie suchych warunkach Afryki i Ameryki Południowej: w suszy ryba płucna przetrwa w błocie bez wody przez miesiące. W Australii jedno płuco wystarcza – nawet w najgorszej suszy zostaje kałuża. Płuca działają na zasadzie wymiany gazowej (jak u ludzi), złożone wewnętrzne worki powietrzne zwiększają powierzchnię wymiany. W wodzie ryba płucna łamie powierzchnię, wdycha powietrze dwoma małymi nazdrowiami na końcu pyska.
Skrzeble
Z wszystkich ryb płucnych tylko australijski gatunek potrafi oddychać skrzelami. Ryba decyduje, kiedy brać tlen z powietrza, a kiedy z wody. Gdy skrzeble działają, układ krwionośny działa jak u typowej ryby. U pozostałych gatunków skrzeble obecne, але atrofijowane – stąd potrzeba dwóch płuc zamiast jednego.
Znaczenie ewolucyjne
Paradoks: ryba potrzebująca powietrza. Ewolucja wyjaśnia: w suchym, suszoznaczonym klimacie lepsze oddychać powietrzem – niedobory wody są powszechne i mogłyby zabić, gdyby nie zdolność do oddychania poza wodą. Przy braku wody ryba płucna okrywa się ochronnym wydzieliną i spoczywa w stanie spoczynku w blocie (lub w resztce wody), cały czas oddychając powietrzem.