Przy czesaniu ptak rozprowadza olej z gruczołu uropygialnego (gruczoł uropygialny/gruczoł czesania) na pióra, by zachować ich izolacyjność i nieprzemakalność. To zachowanie nazywa się czesaniem (preening). Większość gatunków ma ten gruczoł, ale kilka go nie posiada. Ptaki bez niego rzadko kąpią się w wodzie i nie potrzebują gruczołu.
Ptaki bez gruczołu uropygialnego
Dwa duże gatunki bez gruczołu: emu i strus. Nie spędzają czasu w wodzie, kąpią się w pyłach – to też chroni przed pasożytami. Gruczoł brak też dziobom, gołębiom, nandu, kiwi. W rodzinach: kasuary, drozdowate (bustards), frogmouths, mesity – wiele gatunków bez gruczołu.
Co robi gruczoł uropygialny?
Substancja olejista zawiera nieaktywną witaminę D. Podczas czesania ptak rozprowadza ją na piórach. Słońce aktywuje witaminę – zapobiega pękaniu i wysuszaniu piór. Gęsi, kaczki, pelikany mają silnie rozwinięte gruczoły. Ptaki wodne zależą od oleju do impregnacji piór.
Dodatkowe korzyści
Olej z gruczołu ma działanie antybakteryjne i przeciwpasożytnicze. Pasożyty i wesz mniej uciążliwe przy sprawnym gruczołu. U niektórych gatunków olej zawiera feromony przyciągające partnera. U innych – zapach odstrasza pasożyty i drapieżniki od gniazd.
Gdzie znajduje się gruczoł?
Najłatwiej zobaczyć u piskląt/niedopełnopierzchłych kurczaków – tuż nad podstawą ogona. Pióra ukrywają go u dorosłych. Wygląda jak sutek/grzybek. Rozmiar i kształt zależą od gatunku. Ptaki spędzają dużo czasu na czesaniu – tysiące piór do utrzymania w idealnym stanie do ciepła i lotu.