Czym jest gruźlica bydlęca?
Gruźlica bydlęca (TB) to choroba zakaźna wywoływana przez bakterię Mycobacterium bovis. Ze względu na szeroki wątrobowość, może infekować wszystkie zwierzęta krwiociałe. Nie wszystkie gatunki są jednak równie podatne – niektóre są gospodarzami końcowymi (spill-over), inne nośnikami lub gospodarzami głównymi. Dzikie ssaki parzystokopytne i drapieżne są naturalnymi rezerwuarami. Choroba łatwo przechodzi na badry, bydło, świnie, bizony i dzikie jeleń.
Przekazywanie i rozprzestrzenianie
- Infekcja rozprzestrzenia się, gdy dzikie i domestyczne zwierzęta dzielą pastwiska i tereny życia. Przykłady: badry (Meles meles) w Wielkiej Brytanii, kuszaki (Trichosurus vulpecula) w Nowej Zelandii.
- Drugie co do częstości miejsce to obszary intensywnej produkcji mlecznej, особливо doły mleczne dużych miast. Problem nasila się przy niedostatecznym nadzorze weterynaryjnym.
Czynniki sprzyjające rozprzestrzenianiu w stadzie
- Zwierzyna w zamkniętych budynkach – większe ryzyko przez bliski kontakt.
- Chore bydło uwalnia bakterie z oddechu, śliny, kalu, moczu i mleka. Im więcej chorych, tym większe ryzyko.
- Słabo żywione lub zestresowane bydło jest bardziej podatne. Młodzie i młode krowy najbardziej narażone (Griffin et al., 1996).
- Inne zwierzęta domowe (świnie, psy) i ludzie mogą zarazić się w kontakcie z bydłem.
- M. bovis ginie pod działaniem światła, ale odporne na wysuszenie i szeroki zakres kwasów/zasad. Przeżywa długo w wilgotnym, ciepłym glebie. W kalach bydlęcych do 8 tygodni.
Objawy i przebieg
Przewlekła, postępująca choroba: krowy tracą apetyt, słabną, stają się leniwe. Często zaczyna się w płucach: kaszel, wydzieliny z nosa, trudności oddechowe (pogarszają się). Może dotyczyć jelit i innych narządów. Czasem wychrzany węzły chłonne na szyi tworzą rozstępy pękające na zewnątrz.
Badania
Najczęstsza metoda: test tuberkuliny skórnej. Wstrzykuje się tuberkulinę – obrzęk oznacza wynik dodatni.
Profilaktyka i kontrola
- Regularne badania stad, monitoring przy ubojach i transporcie – minimalizacja ryzyka przeniesienia na ludzi.
- Walka z wektorami (badry w UK/Irlandii, kuszaki w Australii, jeleń w Michigan) – ale ryzyko społeczne, ekologiczne, ekonomiczne.
- Usuwanie chorych ze stad, inspekcja mięsa, pasteryza mleka, poprawa sanitaryzacji, higiena, edukacja pracowników, szczepienia.