Historia i skala
Prządzanie wełny zaczęło się ok. 4000 r. p.n.e., pierwsza fabryka w Winchester (Anglia) w 50 r. n.e. Obecnie ok. 40 ras owiec daje 200 typów wełny, głównymi producentami są Australia, Chiny, Nowa Zelandia.
Etapy produkcji
- Strzyżenie. Raz rocznie (wczesna wiosna/lato). Doświadczeni strzyżą do 200 owiec/dzień, uzyskując 2,7–8 kg wełny. Najlepsza wełna z barków i boków. Większość nadal strzyże ręcznie.
- Sortowanie i klasyfikacja. Usunięcie zaplonów i uszkodzeń. Ocena jakości włókien (siła, drobność, długość, falistość, kolor). Lepsza wełna do odzieży, gorsza (z nóg) do dywanów.
- Moczenie (scouring). Surowa wełna zawiera 30–70% zanieczyszczeń (piasek, brud, lanolina, pót). Mycie detergentami.
- Kardowanie i wyciąganie. Walce z zębami metalowymi rozczesują włókna w płaską warstwę (kardowanie). Wełna worsted przechodzi gilling i grzebienie (oddzielenie długich od krótkich). Wyciąganie zwięza włókna.
- Prządzanie. Włókna skręcane w nitki (2–4 suwaki). Łatwe dołączanie i przedłużanie. Nitki wełniane – maszyna mule, worsted – różne maszyny. Nawijanie na kółka, stożki, bębny.
- Tkactwo. Wełna wełniana – tkactwo płaskie, worsted – twill (kosze). Twill daje eleganckie wzory, jest gęstsze, trwalsze i droższe.
- Wykończenie. Nawilżanie i walcowanie (fulling) – włókna kurczą się, splatają, zyskują siłę/grubość. Worstedy dodatkowo krabing (wrząca woda → zimna) trwale fiksuje splątanie. Barwienie – na etapie wykończenia lub przed kardowaniem.