W świecie przyrody granice między drapieżnikami a roślinożercami nie zawsze są ostre. Istnieje grupa zwierząt, która z powodzeniem łączy obie strategie żywienia – nazywamy je wszystkożernymi (lub oportunistycznymi). Ich zdolność do adaptacji diety do dostępnych zasobów sprawia, że są jednymi z najbardziej rozległych i udanych gatunków na Ziemi. Oto najciekawsze przedstawiciele tej grupy.
Ssaki – mistrzowie adaptacji
Wśród ssaków wszystkożerność osiągnęła najwyższy poziom doskonałości. Ludzie to oczywisty, choć często pomijany przykład – nasze zęby i układ trawienny idealnie radzą sobie z mięsem, owocami, warzywami czy ziarna. Podobnie postępują świnie domowe i dzike, które w naturze nie pogardzą ani grzybami, ani padliną, ani małymi gryzoniami.
Ikonicznym wszystkożercem jest niedźwiedź brunatny. Mimo potężnej budowy i drapieżnych pazurów, większość jego diety to rośliny: jagody, korzenie, orzechy czy trawy. Mięso (ryby, ssaki, padlina) to cenny dodatek, a nie podstawa. W Kontynentalnej Europie coraz częściej w miastach spotyka się lisy rdzawe – oportunaliści, którzy polują na myszy, łapią robaki, a chętnie plądrują w śmietnikach po owocach i resztkach ludzkich posiłków. Do klubów wszystkożernych należą też szopy (znane z „prania” jedzenia w wodzie) oraz aktywne nocą wiewiórki, które uzupełniają dietę owadową o jajka ptasie i małe wertebraty.
Ptaki – oportunaliści w lotnie
Śród europejskich ptaków wszystkożernych króluje rodzina krukowatych. Wrony, sroki, gawrony i kosy to synantropizujące gatunki, które doskonale radzą sobie w zmodyfikowanym przez człowieka środowisku. Ich dieta to mozaika: nasiona, owoce, owady, jajka innych ptaków, padlina i odpadki. Drozdy (np. drozd zwyczajny) to inny przykład – wiosną i latem polują na ślimaki i owady w trawie, a jesienią masowo zjadają owoce rowiny, śliwy czy jabłka.
Woda i ląd – inne środowiska, ta sama strategia
W rzekach i jeziorach wszystkożerność wykazują popularne ryby łowowe. Okoń, sandacz, łosoś czy pstrąg nie są wyłącznie drapieżnymi – młode osobniki żywią się planktonem i larwami owadów, a dorośli chętnie sięgają po roślinną pastwę, orzechy upadające do wody czy jajka innych ryb.
Świat owadów również zna strategię „wszystko po trochu”. Mrówki (np. mrówek pospolita) gromadzą miodową rosę i nasiona, ale nie pogardzają martwymi owadami. Osy i pszczoły (szczególnie trzmiele) to nie tylko zapylacze – dorosłe osobniki jedzą nektar, a larwy wymagają białka, dlatego osy polują na inne owady. Karaluchy i koniki polne to synantropijne wszystkożercy, które w domach i ogrodach zjadają praktycznie każdy organiczny odpad.
Dlaczego warto być wszystkożernym?
Kluczem do sukcesu wszystkożernych jest elastyczność. Gdy jedne zasoby znikały (np. zima, susza, zagłada ofiar), inne były w zasięgu. Ta cecha pozwoliła im osiedlić się w każdej strefie klimatycznej – od tundry po pustynie, a w przypadku ludzi i towarzyszących im gatunków – wręcz poza Ziemią.