Renifery (Rangifer tarandus) – w Ameryce Północnej znane jako **karibu** – zamieszkują **południowe strefy polarne i subpolarne (borealne / tundra / taiga)** na półkuli północnej. Ich zasięg to pierścień wokół Arktyki.
Główne regiony występowania
| Kontynent / Region | Kraje / Obszary | Podgatunki / Ekotypy |
|---|---|---|
| Ameryka Północna | Alaska (USA), Kanada (Jukon, Northwest Territories, Nunavut, Columbia Brytyjska, Alberta, Saskatchewan, Manitoba, Ontario, Quebec, Labrador, Nowa Fundlandia), Grenlandia (wschodnia) | Karibu leśne (boreal), karibu tundry (barren-ground), karibu Peary (wyspy Arktyki), karibu Grant (zakazane) |
| Europa | Norwegia, Szwecja, Finlandia, Rosja (Kola, Karelia, Arkhangielsk), Islandia (zawleczone), Szpicbergi (Svalbard – odrębny podgatunek) | Renifer tundry (eurazjatycki), renifer leśny (rzadki), renifer szpicbergański (R. t. platyrhynchus) |
| Azja | Rosja (Syberia: Jakucia, Krasnojarsk, Irkuck, Buryatia, Czukotka, Kamczatka), Mongolia (północna), Chiny (Heilongjiang – historycznie/rzadko) | Renifer tundry (syberyjski), renifer leśny (taiga) |
Adaptacje do życia w ekstremalnym zimnie
- Dwukomorowa sierść: Gęsta, wełnistą podszewka + puste, wypełnione powietrzem włosy osłonowe (zapobiegają utracie ciepła, dają wyporność przy pływaniu).
- Szerokie, rozchylone kopyta: Działają jak snopaty (nie zagłębiają się w śnieg), krawędzie ostre – kopanie śniegu po mchu/jagody (łączenie), przyczepność na lodzie.
- Specjalny nos (turbiny nosowe): **Wymiennik ciepła** – zimne powietrze wdychane jest ogrzewane przez ciepłą krew wylatującą z płuc (odzyskiwanie do 80% ciepła). Chroni płuca i mózg przed mrozem.
- Zmiana koloru oczu: Złote latem (ochrona przed blaskiem słońca na śniegu) -> Niebieskie zimą (lepsze widzenie w półmroku/polarnej nocy). Unikat w świecie ssaków.
- Metabolizm: Potrafią drastycznie obniżyć tempo metabolizmu zimą (torpor), zmniejszać temperaturę ciała w kończynach.
- Wędrówki: Epickie migracje (do 5000 km rocznie – karibu Porcupine) w poszukiwaniu paswisk i miejsc kalbienia.
Status ochrony
- Globalnie: **VU (Vulnerable)** – IUCN. Populacje maleją (zmiana klimatu, utrata siedlisk, zakłócenia przemysłowe, polowanie, choroby, bariery migracyjne).
- Niektóre podgatunki/populacje: **EN (Zagrożone) lub CR (Krytycznie zagrożone)** (np. karibu leśne w Kanadzie, renifer szpicbergański).
Renifer to **symbol Arktyki i kluczowy gatunek kulturowy dla ludności tubylczej (Samojedzi, Nenecy, Evenki, Inuit, Gwich'in, Inupiat)** – transport, mięso, skóra, kości, rogi, duchowość. Ich przyszłość zależy od ochrony tundry i taigi przed globalnym ociepleniem i ekspansją przemysłu.