Oczka typu kameralnego (camera-type eyes) – z soczewką, źrenicą, siatkówką – ewoluowały niezależnie co najmniej 6–8 razy w różnych grupach zwierząt. To klasyczny przykład ewolucji zbieżnej (convergent evolution) – podobne wyzwanie (widzenie) → podobne rozwiązanie.
Główne linie ewolucyjne:
- Głowonogie (Cephalopoda): Mięczaki – mróz, sepie, oskarżce. Zaawansowane oczka z ruchomą źrenicą, akkomodacją soczewki, polarizacją światła. Bez ślepego plamy! (nerwy idą z tyłu siatkówki).
- Kręgowce (Vertebrata): Ssaki, ptaki, gady, płazy, ryby. Oczka z sosnowką, ciałem ciliarnym, ślepą plamą (nerwy z przodu). Różnorodność: kolorystyczna (prymaty), ostrość (ptaki), nocna (koty), podwodna (ryby).
- Nogorogate (Arthropoda): Owady – oczka złożone (ommatidia). Pajęczaki – proste ocelli + zaawansowane oczka wtórne z soczewką i siatkówką (np. skoczki – Salticidae).
- Pierścienowce (Annelida): Niektóre wielozęby (np. wątrobowce – Aphrodita) mają oczka kameralne.
- Mięczaki (Mollusca) – inne: Dwuzębowe (świerszcze morskie – Pecten) mają do 200 prostych oczek na płaszczce. Ślimaki (np. abalone – Haliotis) mają oczka z soczewką na wyszczekach.
- Śródkowe (Cnidaria): Meduzy kostkowe (Cubozoa) – np. Tripedalia cystophora ma 24 zaawansowane oczka (rhopalia) z soczewką, siatkówką, korpusem miękkim – widzą obraz, nawigują, unikają przeszkód.
To dowód na to, że widzenie to jedna z najważniejszych innowacji ewolucyjnych – warto inwestować w nie wielokrotnie.