Wstęp
Tuatara (Sphenodon punctatus) – "żywa kopalnia", nie jaszczurka, ale potomek wymarłych Rhynchocephalia (przed dinozaurami, 225 mln lat temu). Endemik Nowej Zelandii. Niesamowite życie: 100+ lat. Wolny metabolizm: oddech co 7 sekund, zatrzymywanie oddechu do godziny.
Parowanie i jaja
Dojrzałość: 13–20 lat. Rosną do 30. r.ż. Parowanie co 4 lata, start marca. Po 8 miesiącach samica zakłada do 19 miękkoskórkowych jaj w norze piaskowej. Po złożeniu odchodzi.
Inkubacja
13–16 miesięcy, zależnie od pogody. Zimy opóźniają rozwój. Drapieżniki (szczury) niszczą jaja – niewielu wylęga.
Płeć zależy od temperatury
Temperatura gruntu determinuje płeć: chłodno -> samice, ciepło -> samce. Brak chromosomów X/Y.
Młode
Po wylęgu: natychmiast szukają jedzenia i kopają nory. Jedzą owady, kradną jaja ptaków. Oportunistycznie współdzielą nory z ptakami morskimi.
Zagrożenia
Szczury i psy domowe – groźne. 1984 r.: szczury wygubiły całą populację na wyspie w 6 miesięcy (dorośli, młode, jaja). Obecnie tuatara na 30 małych wyspach, chroniona przez rząd.