Wścieklizna u psa – przebiegi, objawy, przejście, profilaktyka, prawo

Wścieklizna – śmiertelna choroba wirusowa

Wywoływana przez wirus z rodziny *Rhabdoviridae*, rodzaj *Lyssavirus*. Atakuje układ nerwowy centralny. Wszystkie ssaki są podatne. **Śmiertelność 100% po wystąpieniu objawów.** Żaden lek nie ratuje. Jedyna ochrona: szczepienie profilaktyczne i poekspozycyjne (u ludzi).

Droga zakażenia

• Ugryzienie przez zarażone zwierzę (ślina z wirusem) – najczęstsza.
• Kontakt śliny z raną / błoną śluzową (oczy, nos, usta).
• Połykanie tkanki zarażonego zwierzęcia (rzadkie).
• Okres inkubacji: **21–80 dni** (od ugryzienia do objawów). Zależy od odległości od mózgu, nasilenia zakażenia, wieku.

Trzy przebiegi kliniczne (często przeplatają się)

1. Faza prodromalna (1–3 dni)

• Zmiana zachowania: lęk, nadpobudliwość, irytabilność, chowanie się w ciemnych miejscach.
• Obsesyjne gryzienie/oblizywanie miejsca ugryzienia (wirus migruje nerwami).
• Drgania mięśni wokół rany, gorączka, spowolnione odruchy źrenicowe.
• Utrata apetytu, polidypsja (duże picie wody).

2. Faza furiozna (wściekła) – 2–3 dni, tylko u ~25% psów

• Ekstremalna agresja – pies atakuje wszystko (ludzi, zwierzęta, przedmioty, własne ciało).
• Nieustanne szczekanie (głos zmienia się – chrapliwy, piskliwy).
• Dezorientacja, biegnięcie w ślepo, uderzanie w przeszkody.
• Nadwrażliwość słuchowa – każdy dźwięk prowokuje atak.
• Skurcze, pena z pyska (paraliż mięśni gardła – nie może połykać), lęk przed wodą (hydrofobia).
• Ucieczka z domu – pies biegnie kilometrami, wraca zraniony, w błocie.

3. Faza porażenna (paralityczna) – 2–4 dni, ostateczna

• Porażenie miejsca ugryzienia → twarz (wisząca żuchwa, otwarte pyska, pena).
• Porażenie kończyn tylnych, potem przednich – pies nie chodzi.
• Trudności z oddychaniem, połykaniem.
• Koma, śmierć (zazwyczaj przez paraliż mięśni oddechowych).

Całe przebiegu choroby: 3–10 dni od pierwszych objawów do śmierci.

Diagnostyka

• Intravitam: RT-PCR z śliny, skóry (kark), CSF – rzadko stosowane, trudne.
• Postmortem (złoty standard): DFA (Direct Fluorescent Antibody) na tkance mózgu (hipokamp, kora, mózgienka). Negatywne = pies nie miał wścieklizny.

Co robić po ugryzieniu / kontakcie?

Prawo w Polsce

• Ustawa o ochronie zdrowia zwierząt i zwalczaniu chorób zakaźnych.
• Obowiązkowe szczepienie psów rocznie (od 3. miesiąca życia).
• Każde ugryzienie zgłaszane do Powiatowego Lekarza Weterynarii / Sanepidu.
• Pies ugryziony – obowiązkowa obserwacja 15 dni u weterynarza (żywy = nie zaraził w momencie ugryzienia).

Profilaktyka – prosta i skuteczna

• Szczepienie roczne (lub co 3 lata – preparaty 3-letnie, zgodnie z prawem krajowym).
• Unikanie kontaktu z dzikimi zwierzętami (lisy, nietoperze, jeżowe, szcury).
• Edukacja dzieci: nie dotykać obcych/zikich zwierząt.
• Jeśli pies uciekł i wrócił zraniony – pilna wizyta u weterynarza, sprawdzenie statusu szczepień.