"Orangutan" to w malajskim "człowiek lasu" – trafny opis. Wyglądają jak małe ludzie: rzadka, szorstka rudawa sierść, masywne ciała, zaokrąglone brzucha. Rozpiętość rąk do 2,1 m (7 stóp), krótkie słabe nogi – życie w koronach dżungli Azji Południowo-Wschodniej. Mimo dzikiego wyglądu, matki orangutany wychowują potomstwo opiekuńczo i czułe. Obserwacje w ZOO Atlanta: matka mocno przytula malucha, głaska, całuje. Chroni go przed spojrzeniami obcych – zasłania ramionami i odchodzi. Ta troska obniża śmiertelność niemowląt w niewoli i w naturze.
Niemowlęstwo w naturze
Ciąża trwa 235–270 dni (8–9 mies.). Noworodek waży 1,4–1,8 kg (3–4 funty), od razu się przyczepia do sierści matki – zostaje przy niej przez pierwsze 4 lata. Śpi w gnieździe matki, karmione wyłącznie mlekiem. Ok. 4. r.ż. (odstawianie) matka dzieli się pokarmem, uczy, co jest jadalne, gdzie znaleźć w sezonie. Ważne: orangutany jedzą głównie rośliny i owady – błędny pokarm = choroba lub śmierć.
Dojrzewanie w naturze
Młodzień uczy się budować gniazda nocne z gałązek i liści, poruszać się koronami samodzielnie. Najpierw tylko ramiona. Później chodzenie po gałąziach i skoki. Nauka do 7. r.ż., potem doskonalenie umiejętności do dojrzałości płciowej. Samiec dojrzewa ok. 10. r.ż., waży do 90 kg, 1,2–1,8 m wzrostu. Dojrzewi samce zerują więzi z matką – szukają terenów lęgowych i żywieniowych. Samice dojrzewają ok. 12. r.ż., do 50 kg. Zają terytoria blisko matek i społeczniczą z nimi.
Niemowlęstwo w niewoli
Idealnie: matka wychowuje, jak w naturze. Do lat 80. praktyką było ręczne wychowywanie od urodzenia. Odkryto: orangutany uczą się opieki nad potomstwem, bywając opiekowanymi przez matki. Ręcznie wychowywane nie wiedziały, jak opiekować się własnymi młodymi. Matki bezradne odrzucały niemowlęta – konieczne było ręczne wychowywanie.
Ludzkie rodzice zastępcy
Dziś ręczne wychowywanie – ostateczność. Jeśli możliwe – matka wychowuje jak w naturze. Jeśli matka umrze lub odrzuci – ZOO szuka zastępczej matki orangutana. W trakcie poszukiwań sierota butelkowana, śpi z ludzkim opiekunem, socjalizowana z innymi orangutunami dziennie pod okiem.
Znajdowanie zastępcy
Idealnie: samica z tego samego ZOO. Podczas socjalizacji obserwuje się, która samica najbardziej przyjmuje niemowlę. Ta staje się zastępczynią – niemowlę trafia do jej klatki. Nowa para ściśle obserwowana, by potwierdzić bezpieczeństwo i powiązanie. Gdy pewne – zostawiane same, by działały jak w naturze. Zastępcza matka uczy wszystkiego, co potrzebne do przeżycia.