Goryle – największe primaty: wzrost jak u ludzi, waga do 227 kg. Skomplikowane społeczeństwa: silne instynkty macierzyńskie samic, liderzy samce – „plewne grzywy”. Badacze dzielą na 2 gatunki (zachodnie, wschodnie) z 4 podgatunkami: zachodnie nizinne, cross river, wschodnie nizinne, górskie.
Typowe siedliska
Gęste lasy tropikalne deszczowe, żerują roślinnością. Wschodnie: liście, łodygi, pąki; zachodnie: więcej owoców. Unikają wód, ale nizinne wadą w rzeki za roślinami wodnymi. Wszystkie grupy (stada) nomadyczne – nigdy nie zostają w jednym miejscu >1 doby. Codziennie rano plewiowe grzywy prowadzą stada do nowych obszarów – jedzenie, posukiwanie dla siebie i młodych. Popołudnie: drzemki, czesanie, zabawa, wieczorem znowu jedzenie. Gniazda z liści i gałązek na noc.
Zachodnie nizinne
Między Kamerunem a rzeką Kongo. Obszar: Kamerun, RCA, Kongo, DRK (dawny Zaire), Gwinea Równikowa, Gabon, Angola, Nigeria. Więcej owoców – szukają obszarów bogatych. Mniejsze stada.
Wschodnie nizinne
Największy podgatunek – od rzeki Kongo wschód do granic DRK z Rwandą i Ugandą. Niżej 2400 m n.p.m. Krótkie, miękkie futro bez podszewki – adaptacja do ciepłych, wilgotnych lasów.
Górskie
Te same obszary co wschodnie nizinne, ale lasy chmurne górskie do 3350 m n.p.m. Dłuższe futro – ochrona przed chłodem na wysokościach.
Cross River
Trudno dostępne siedliska – najtrudniej do badań (WWF). Góry na granicy Nigerii i Kamerunu. Najbliższy podgatunek (zachodnie nizinne) min. 250 km daleko.
Rezerwaty
Agencje afrykańskie przenoszą goryle z naturalnych siedlisk do rezerwatów – ochrona przed wyginięciem. Niszczenie lasów, braconierstwo, Ebola – drastyczny spadek liczebności. Zachodnie nizinne ~125 tys., górskie ~700, cross river <300 – z zagrożonych na krytycznie zagrożone. Rezerwaty w Afryce, np. Rwanda (film „Goryle w mgle” 1988).