Badania na zwierzętach (in vivo) są kontrowersyjne, ale wciąż stanowią filar biomedycyny. Główne powody:
- Modele chorób ludzkich: Zwierzęta (myszy, szczury, szczury nago, primaty, świnki morskie, zebrafish, świnie) mają podobne organy, tkanki, komórki, geny, ścieżki metaboliczne. Pozwalają badać patogenezę (np. nowotwory, Alzheimer, cukrzycę, choroby serca, infekcje) w całym organizmie.
- Toksykologia i bezpieczeństwo: Testy ostre i przewlekłe toksyczności (LD50, NOAEL), kanzerogenność, teratogenność, mutagennyczość – ustalanie bezpiecznych dawek dla ludzi (ADI, RfD). Wymagane prawnie (FDA, EMA, OECD, REACH).
- Rozwój leków i terapii: Prekliniczne testy skuteczności i bezpieczeństwa nowych leków, szczepionek, terapii genowych, antybioticów, immunoterapii. Faza 0/I w ludziach opiera się na danych ze zwierząt.
- Badania behawioralne i poznawcze: Uczenie, pamięć, lęk, depresja, uzależnienia, autyzm, schizofrenia – modele zwierzęce (labirynty, testy operantne, optogenetyka).
- Technologie medyczne: Techniki chirurgiczne (transplantacje, mikrochirurgia), implanty, stenty, protezy, robotyka chirurgiczna – testowane na zwierzętach dużych (świnie, owce, psy, primaty) przed ludźmi.
Etyka i prawo (3R)
Replacement (zastąpienie) – metody alternatywne: in vitro (komórki, organoidy, organy na czipie), in silico (modelowanie komputerowe), badania na ludziach (microdosing, imaging).
Reduction (redukcja) – minimalna liczba zwierząt dająca istotność statystyczną (power analysis).
Refinement (doskonalenie) – minimalizacja bólu, stresu, poprawa warunków chowu (enrichment), anestezja, analgezja, humanitarne kończące punkty.
W UE (Dyrektywa 2010/63/UE) i Polsce (Ustawa o ochronie zwierząt) badania wymagają zgody komisji etycznej, uzasadnienia braku alternatyw, 3R. Celem jest ostateczna eliminacja badań na zwierzętach, gdzie to możliwe.