W historii Ziemi wystąpiło pięć wielkich wyginięć masowych, które wyczyściły ogromną liczbę organizmów z wielu grup taksonomicznych. Oto najważniejsze przykłady:
Wyginięcie ordowik-silur (444 mln lat temu)
Zginęły: graptolity, trilobity, brąchiopody – morskie organizmy żyjące w płytkich morzach. Przyczyna: glacja, spadek poziomu morza.
Wyginięcie dewonu późnego (374 mln lat temu)
Zginęły: placodermi (zbrojne ryby, np. Dunkleosteus), akantodii (ryby kolczaste), amonoidy. Przyczyny: anoksja oceanów, wulkanizmy, roślinność lądowa zmieniająca klimat.
Wyginięcie perm-trias (252 mln lat temu) – "Wielkie Wyginięcie"
Największe w historii. Zginęły: ostatnie trilobity, wiele synapsydów niemałżeńskich (przedcy ssaków), konodonty. Ok. 96% gatunków morskich, 70% lądowych. Przyczyny: wulkanizmy Syberyjskie (traps), CO₂, zakwaszenie oceanów, anoksja.
Wyginięcie trias-jura (201 mln lat temu)
Zginęły: wiele dinozaurów nieptasich, gady morskie (ichthyozaury, plesjozaury), ostatnie konodonty. Otworzyło drogę dominacji dinozaurów w Jurze.
Wyginięcie kreda-paleogen (66 mln lat temu) – K-Pg
Wszystkie dinozaury nieptasie wyginęły. Gady morskie (mozazaurzy, plesjozaury), amonoidy, wiele ssaków, ptaków, roślin. Przewodni powód: uderzenie asteroidy (Chicxulub) + wulkanizmy Deccan. Otworzyło epokę ssaków i ptaków.
Każde wyginienie to przelamanie ewolucji – nowe grupy przejmują puste nisze. Dzisiaj mówi o szóstym wyginieniu – antropogenicznym.