Hibernacja to fizjologiczny stan charakteryzujący się głębokim snem i drastycznym spadkiem temperatury ciała u ssaków. Może trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy – w dłuższym przypadku większość zwierząt budzi się okresowo. To adaptacja do chłodnych klimatów, zachodząca zimą.
Korzyści
Niektóre zwierzęta krwiokie nie mogłyby przetrwać zimy. Niskie temperatury zwiększają zapotrzebowanie energii na utrzymanie ciepła, a jednocześnie sprawiają, że źródła energii (pokarm) są trudniej dostępne. Hibernacja to rozwiązanie. Zwierzę w hibernacji utrzymuje temperaturę ciała zaledwie kilka stopni powyżej zewnętrznej i jest niemal nieruchome. Metabolizm zwalnia, zużywając znacznie mniej energii. Dlatego zwierzęta hibernujące mogą przetrwać zimę praktycznie bez jedzenia.
Proces
Na początku hibernacji termostat organizmu zmienia ustawienie, powodując stopniowy spadek temperatury i metabolizmu. Po osiągnięciu poziomów docelowych organizm pozostaje w stanie ustalonym. Przed obudzeniem termostat wraca do normy, a metabolizm gwałtownie rośnie powyżej normy, by szybko podnieść temperaturę. Obudzenie jest szybsze niż zasypianie. Np. suslik ziemny potrzebuje 12–18 godzin na wejście w hibernację, ale mniej niż 3 na wyjście.
Kto hibernuje?
Większość, jeśli nie wszystkie, hibernujące zwierzęta to ssaki średnich rozmiarów – nietoperze i gryzoны. Ani małe, ani duże ssaki nie przechodzą prawdziwej hibernacji. Popularne przedstawienie hibernującego niedźwiedzia jest biologicznie nieprecyzyjne.
Duże zwierzęta
Duże ssaki, jak niedźwiedzie, nie muszą hibernować – zgromadzą wystarczająco tłuszczu. Ponadto ogrzanie dużego ciała po hibernacji zajęłoby za dużo czasu i energii. Przechodzą "zimowy sen" – temperatura ciała tylko nieznacznie spada, co pozwala na szybkie obudzenie i aktywność.
Małe zwierzęta
Małe zwierzęta nie potrafią zgromadzić rezerw na hibernację. Muszą zdobywać pokarm codziennie. Przechodzą w stan "torporu" – gwałtowny spadek temperatury, ale krótki (kilka godzin). Dzięki małym rozmiarom szybko odzyskują ciepło z niewielkim nakładem energii. Przykłady: kolibrie i rzęsorki.